Қазақстанда биылғы шегірткеге қарсы күрес науқаны ресми түрде аяқталды. Ең бастысы – ауыл шаруашылығы алқаптарына зиян келген жоқ.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, химиялық өңдеу жұмыстары жоспарланған көлемде жүргізіліп, 1,8 миллион гектар жер қамтылды. Бұл – соңғы жылдардағы ең ауқымды фитосанитариялық шаралардың бірі. Алайда мамандардың айтуынша, бұл уақытша жеңіс қана. Климаттың өзгеруі мен трансшекаралық қауіптер шегірткемен күресті алдағы жылдары да күн тәртібінен түсірмейді.
Шегіртке – ауыл шаруашылығы үшін ең қауіпті зиянкестердің бірі
Қазақстан – егістік пен жайылым көлемі бойынша әлемдегі ірі аграрлық мемлекеттердің бірі. Сондықтан үйірлі шегірткенің таралуы тек фермерлер үшін емес, елдің азық-түлік қауіпсіздігі үшін де маңызды мәселе саналады.
Үйірлі шегірткелер бірнеше сағат ішінде жүздеген гектар егістікті жойып жіберуі мүмкін. Әсіресе дәнді дақылдар, көкөніс, мал азығы мен жайылымдарға келетін шығын өте жоғары болады.
Соңғы онжылдықта Орталық Азия елдерінде ауа температурасының жоғарылауы мен құрғақшылықтың жиілеуі зиянкестердің көбеюіне қолайлы жағдай қалыптастырып отыр. Сондықтан көктемнен бастап жүргізілетін фитосанитариялық мониторингтің маңызы бұрынғыдан да артқан.
Биылғы науқан қалай өтті?
Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз мәслихатында ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі Агроөнеркәсіптік кешендегі мемлекеттік инспекция комитетінің төрағасы Сәкен Қаныбеков еліміздегі шегірткеге қарсы барлық қорғаныс шаралары толық аяқталғанын мәлімдеді.
Оның айтуынша, химиялық өңдеу 1,8 миллион гектар аумақта жүргізілген.
Науқан барысында:
- 556 арнайы бүрку техникасы жұмылдырылды. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 25 пайызға көп;
- фитосанитариялық зерттеу жұмыстарына 3,5 мыңға жуық маман қатысты;
- биологиялық тиімділігі жоғары заманауи пестицидтер қолданылды;
- тұрғындардың өтініштерін қабылдау үшін арнайы call-орталық пен Telegram-бот іске қосылды;
- өңірлерде жедел штабтар тәулік бойы жұмыс істеп, барлық қызметтердің өзара іс-қимылын үйлестірді.
Нәтижесінде ауыл шаруашылығы дақылдарының зақымдануы тіркелмеген.
Биылғы жетістіктің сыры неде?
Бұрынғы жылдары шегірткемен күрес көбіне зиянкес көбейіп кеткеннен кейін басталатын. Қазіргі тәсіл түбегейлі өзгерді.
Біріншіден, мониторинг жұмыстары ерте көктемнен қолға алынады. Мамандар зиянкестің жұмыртқа салған ошақтарын алдын ала анықтап, химиялық өңдеуді дер кезінде бастайды.
Екіншіден, техника саны арттырылды. Биыл пайдаланылған бүріккіш техникалардың санының 25 пайызға көбеюі үлкен аумақтарды қысқа мерзімде өңдеуге мүмкіндік берді.
Үшіншіден, цифрлық технологиялардың қолданылуы да нәтиже берді. Telegram-бот пен call-орталық арқылы тұрғындар қауіпті ошақтар туралы жедел хабарлап отырды. Бұл ақпарат өңірлік штабтарға бірден жеткізіліп, тиісті шаралар қабылданды.
Трансшекаралық қауіп сақталып тұр
Қазақстан үшін шегірткемен күрестегі негізгі мәселелердің бірі – трансшекаралық көші-қон.
Үйірлі шегірткелер жүздеген шақырымға дейін ұша алады. Сондықтан көршілес мемлекеттердегі фитосанитариялық ахуал Қазақстанға да әсер етеді.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, қазіргі таңда шекара маңындағы өңірлердегі жағдай тұрақты. Биыл көрші елдерден үйірлі шегірткенің жаппай көшу фактілері тіркелмеген.
Дегенмен мамандар мұндай қауіптің толық жойылмағанын айтады. Әсіресе климаттың жылынуы мен құрғақшылықтың күшеюі зиянкестердің таралу аумағын кеңейтуі мүмкін.
Климат өзгерісі жаңа сын-қатер туғызуда
Халықаралық ұйымдардың бағалауынша, климаттың өзгеруі ауыл шаруашылығы зиянкестерінің таралуына тікелей әсер етеді.
Қыс мезгілінің жұмсақ болуы мен көктемнің ерте келуі шегіртке дернәсілдерінің көбірек сақталуына мүмкіндік береді. Ал ұзаққа созылған құрғақшылық олардың көбеюін жеделдетеді.
Қазақстанның оңтүстік және батыс өңірлері бұл тұрғыда тәуекелі жоғары аймақтардың қатарында қалып отыр.
Сарапшылардың пікірінше, алдағы жылдары тек химиялық өңдеумен шектелу жеткіліксіз болуы мүмкін. Ол үшін спутниктік мониторингті дамыту, дрондарды пайдалану, жасанды интеллект арқылы таралу аймақтарын болжау және халықаралық ынтымақтастықты күшейту қажет.
Азық-түлік қауіпсіздігінің маңызды бөлігі
Шегірткемен күрес – тек ауыл шаруашылығы мәселесі емес. Бұл – елдің азық-түлік қауіпсіздігіне, экспорттық әлеуетіне және фермерлердің табысына тікелей әсер ететін бағыт.
Егер зиянкестер уақытында тоқтатылмаса, өнім көлемі азайып, азық-түлік бағасының өсуіне де ықпал етуі мүмкін.
Сондықтан мамандардың айтуынша, жыл сайын жүргізілетін мониторинг пен алдын алу шаралары экономикалық тұрғыдан әлдеқайда тиімді.